Odszkodowanie za internowanie w stanie wojennym

Ustawa wskazuje decyzje o internowaniu wydane w związku z wprowadzeniem w Polsce stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. W pierwszej kolejności trzeba potwierdzić samą decyzję, okres i miejsca internowania.

Z roszczeniem może wystąpić osoba internowana. Jeżeli nie żyje, prawo do odszkodowania i zadośćuczynienia może przejść na jej małżonka, dzieci lub rodziców. Nie ma znaczenia, czy osoba internowana zmarła z powodu represji, choroby, wypadku czy ze względu na wiek. Trzeba natomiast sprawdzić, czy świadczenie nie zostało już wcześniej prawomocnie przyznane.

Warto przeanalizować sprawę nawet wtedy, gdy rodzina nie zna jeszcze wszystkich szczegółów lub nie ma kompletu dokumentów. Do wstępnej oceny zwykle wystarcza informacja, kogo internowano, w jakim przybliżeniu i gdzie przebywała ta osoba.

Poza długością izolacji znaczenie mają warunki pobytu, transporty, sposób traktowania, stan zdrowia, rozłąka z rodziną, niepewność co do dalszego losu oraz konsekwencje zawodowe i społeczne.

W części odszkodowawczej można analizować utracone dochody i inne wymierne straty pozostające w bezpośrednim związku z internowaniem. Dokumenty pracownicze i finansowe pomagają nadać żądaniu konkretną wartość.

Przydatne są decyzja o internowaniu, świadectwa zwolnienia, dokumenty ośrodka odosobnienia, dokumentacja medyczna, korespondencja oraz akta IPN. Świadkowie mogą opisać warunki pobytu i zmianę sytuacji po powrocie.

Brak decyzji w domowym archiwum nie wyklucza roszczenia. W wielu przypadkach dokumenty można ustalić na podstawie imienia, nazwiska, daty urodzenia, przybliżonego okresu i miejsca internowania.

Nie trzeba kompletować całego materiału przed pierwszym kontaktem z adwokatem. Jeżeli dokumentów brakuje, można najpierw ustalić, których akt należy poszukać i do jakich instytucji wystąpić.

Żądanie składa się do sądu okręgowego właściwego dla miejsca zamieszkania osoby, która występuje o świadczenie. Wynika to wprost z art. 8 ust. 2c ustawy lutowej.

We wniosku trzeba osobno określić żądane zadośćuczynienie za krzywdę i odszkodowanie za wykazaną szkodę majątkową. Szczegółową listę informacji i dokumentów zawiera osobny poradnik o przygotowaniu wniosku.

Nie ma ustawowego ryczałtu za jeden dzień lub miesiąc internowania. Żądanie powinno wynikać z okoliczności sprawy, a nie tylko z porównania z kwotami zasądzonymi innym osobom.

Internowanie w stanie wojennym było przymusowym umieszczeniem osoby uznanej przez władze za politycznie niebezpieczną w ośrodku odosobnienia. Odbywało się na podstawie decyzji administracyjnej, a nie wyroku sądu. Masowe zatrzymania rozpoczęły się w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r.

Osoba internowana była pozbawiona wolności bez wcześniejszego skazania za przestępstwo. Właśnie wykonanie takiej decyzji może stanowić podstawę żądania od Skarbu Państwa odszkodowania za szkodę i zadośćuczynienia za krzywdę na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy lutowej.

W praktyce internowanie oznaczało izolację i pozbawienie wolności, ale jego podstawą nie był wyrok karny. Wydawano decyzję administracyjną, często bez wcześniejszego postępowania, w którym zainteresowana osoba mogłaby się bronić.

Ta różnica ma znaczenie przy dochodzeniu świadczeń. Ustawa lutowa wprost obejmuje wykonanie decyzji o internowaniu związanej z wprowadzeniem stanu wojennego, dlatego co do zasady nie trzeba najpierw prowadzić osobnego postępowania o unieważnienie tej decyzji.