Odszkodowanie za represje ze strony organów radzieckich

Przepisy odnoszą się między innymi do działalności radzieckich organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości oraz organów pozasądowych działających na terytorium Polski w granicach ustalonych w umowach międzynarodowych.

Ustawa przewiduje też odpowiednie stosowanie do określonych orzeczeń organów Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR niepodlegających Rządowi Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 8 ust. 2a ustawy lutowej rozróżnia represje organów radzieckich działających na obecnym terytorium Polski od 1 lipca 1944 r. do 31 grudnia 1956 r. oraz na terytorium Polski w granicach Traktatu Ryskiego od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1956 r. Represja musi pozostawać w ustawowym związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Dla dawnych ziem polskich poza obecnymi granicami art. 8 ust. 2b określa dodatkowo okres tej działalności: od 17 września 1939 r. do 5 lutego 1946 r. Datę działalności i datę represji należy więc ustalić osobno. Samo zesłanie lub pobyt w łagrze nie przesądza o prawie do świadczenia z tej ustawy.

Art. 8 ust. 2a dotyczy osób mieszkających obecnie albo w chwili śmierci w Polsce. Do oceny sprawy potrzebna jest zatem również historia miejsca zamieszkania represjonowanego; samo wskazanie polskiego obywatelstwa nie zastępuje pozostałych przesłanek.

Art. 8 ust. 6 wyłącza stosowanie tej podstawy wobec osoby, której Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał świadczenie na podstawie ustawy z 14 sierpnia 2020 r. o świadczeniu dla osób zesłanych lub deportowanych przez władze ZSRR. Przed wyborem drogi dochodzenia pieniędzy trzeba sprawdzić wcześniejsze decyzje.

Przygotuj krótką chronologię: nazwisko i jego znane warianty, miejscowość i datę zatrzymania, nazwę organu lub jednostki, miejsca pobytu oraz datę powrotu. Oddziel informacje potwierdzone dokumentami od rodzinnych wspomnień.

Punktem startu mogą być Indeks Represjonowanych i Centrum Informacji o Ofiarach II Wojny Światowej w Archiwum IPN. IPN udostępnia też formularze wniosków o dokumenty dotyczące zmarłych osób najbliższych i spokrewnionych. Brak wyniku w jednej bazie nie rozstrzyga o prawie do świadczenia.

Jeżeli osoba represjonowana nie żyje, trzeba ustalić, czy i w jakim zakresie uprawnienie przeszło na małżonka, dzieci albo rodziców. Znaczenie ma również to, czy któraś z osób wcześniej dochodziła świadczenia.